ท่ามกลางกระแสน้ำ(ลาย)

ท่ามกลางกระแสน้ำที่ท่วมท้นในหลายพื้นที่ราวหนึ่งในสามของประเทศไทย ผมสังเกตว่าสิ่งที่ท่วมท้นไม่แพ้กันก็คือกระแสน้ำลายที่พัดพาข่าวลือมากมายลอยล่องเหนือผืนน้ำไม่แพ้เศษปฏิกูล ในฐานะนักจิตวิทยา คำถามที่สำคัญสำหรับผม พอๆ กับคำถามที่ว่าน้ำท่วมปีนี้เกิดจากอะไร คือคำถามที่ว่า ข่าวลือเกิดขึ้นได้อย่างไร

“ข่าวลือ” หมายถึง ข้อมูลที่ยังไม่ได้รับการพิสูจน์ ซึ่งอาจเป็นไปได้ว่าจริงหรือเท็จพอๆ กัน ผมเชื่อว่าคนเราไม่ชอบอยู่กับความไม่รู้ เราจึงมักหาคำอธิบายเกี่ยวกับสถานการณ์ต่างๆ รอบตัว ตั้งแต่เรื่องเล็กน้อยไปจนถึงเรื่องสำคัญในชีวิต  และข่าวลือก็เริ่มต้นขึ้นตรงนี้เอง

ข่าวลือเกิดขึ้นในสถานการณ์ที่คลุมเครือ กำกวม และไม่ชัดเจน เมื่อมีข้อมูลบางอย่างที่สามารถขจัดความพร่ามัวของสถานการณ์ที่เกิดขึ้นให้หมดไป ไม่ว่าข้อมูลนั้นจะเป็นความจริงหรือไม่ เราก็พร้อมที่จะรับเอาข้อมูลนั้นๆ ไว้ก่อน หากมันสอดรับกับความเชื่อบางอย่างของเรา เพื่ออธิบายสถานการณ์ที่เกิดขึ้นและหลุดพ้นจากสภาวะของความไม่รู้ ในขณะเดียวกัน เราก็พร้อมที่จะปฏิเสธข้อมูลบางอย่างที่ไม่สอดคล้องกับความเชื่อของตนเองหรือเป็นข้อมูลที่มาจากฝ่ายตรงข้าม

เมื่อเรารับเอาข่าวลือเข้ามาเพื่อตอบคำถามบางอย่างในใจตนเองแล้ว ขั้นตอนต่อไปก็คือการส่งต่อข่าวลือ แน่นอนว่า เราย่อมส่งต่อข่าวลือที่เราเชื่อว่าเป็นความจริง แต่ก็เป็นไปได้ว่าการส่งข่าวลืออาจเป็นมากกว่าแค่การหาคำอธิบายให้กับสถานการณ์ที่เกิดขึ้น เพราะข่าวลืออาจถูกใช้เป็นเครื่องมือในการทำลายล้างฝ่ายตรงข้ามก็เป็นได้ คนบางกลุ่มอาจจะเผยแพร่ข่าวลือที่รู้อยู่แล้วว่าเป็นเท็จออกไปเพื่อหวังผลบางอย่าง

สถานการณ์น้ำท่วมของประเทศไทย มีความคลุมเครือ กำกวม และไม่ชัดเจนหลายประการ ซึ่งเป็นสาเหตุของการเกิดข่าวลือจำนวนมากจากหลายฝ่าย ทั้งฝ่ายที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกันและฝ่ายที่คิดว่าตัวเองเป็นกลาง ข่าวลือที่แพร่สะพัดมาพร้อมกับกระแสน้ำมีทั้งข่าวลือที่พอจะมีความเป็นไปได้ และข่าวลือที่ไร้เหตุผลจนไม่น่าจะมีใครเชื่อ (แต่ก็มีคนเชื่อมากมายจนน่าเหลือเชื่อ!)

สำหรับคนบางกลุ่ม ข่าวลือได้กลายเป็นความจริงสำหรับพวกเขาโดยไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ ไม่ว่าข่าวลือนั้นจะมีความเป็นไปได้มากน้อยเพียงใด หรือมีความสมเหตุสมผลเพียงใด นอกจากนี้ คนบางกลุ่มพร้อมที่จะเชื่อข่าวลือในแง่ลบทุกอย่างเกี่ยวกับฝ่ายที่อยู่ตรงข้ามกับตนเองอยู่แล้ว และพร้อมที่จะแพร่กระจายข่าวลือนั้นอย่างฉับพลันทันทีโดยปราศจากการยั้งคิด ประตูระบายน้ำของพวกเขาเปิดอ้าซ่าให้ข่าวลือที่เชี่ยวกราดไหลผ่านไปอย่างรวดเร็ว เป็นไปได้ว่ากระแสข่าวลืออาจไหลไปไวกว่ากระแสน้ำเสียอีก

ผมคิดว่าข่าวลือที่เกิดขึ้นไม่ใช่ปัญหา เพราะเป็นธรรมชาติของสถานการณ์ที่เป็นอยู่ ยังไงคนเราก็ต้องหาคำตอบให้กับคำถามที่เกิดขึ้น (ทำไมปีนี้น้ำจึงท่วมหนัก น้ำจะมาถึงบ้านเราตอนไหน เมื่อไหร่น้ำจะลด ฯลฯ) แต่ปัญหาคือ การปักใจเชื่อข่าวลืออย่างหน้ามืดตามัวด้วยอคติภายในใจของเราเอง ทำให้เราเลือกรับรู้ข้อมูลบางอย่างและปฏิเสธข้อมูลบางอย่างโดยปราศจากการพิสูจน์ ไม่ว่าจะเป็นการพิสูจน์ด้วยข้อมูลเชิงประจักษ์หรือพิสูจน์ด้วยความสมเหตุสมผลเชิงตรรกะก็ตาม

ลำพังแค่เผชิญกับปัญหาน้ำท่วมก็ทำให้คนจำนวนมากทุกข์ร้อนแสนสาหัสอยู่แล้ว แต่ตอนนี้เราต้องเผชิญกับปัญหาข่าวลือไปพร้อมๆ กัน หากจะมีคำแนะนำอะไรสักอย่างจากผม ในฐานะนักจิตวิทยาคนหนึ่งที่กำลังตกอยู่ท่ามกลางกระแสข่าวลือรอบด้านไม่ต่างจากคนอื่นๆ ผมขอแนะนำว่า เราควรพิจารณาให้รอบคอบในการรับรู้ข้อมูลข่าวสารใดๆ โดยเฉพาะข่าวลือ ก่อนที่เราจะเชื่อหรือปฏิเสธ ขอให้พึงตระหนักว่าข่าวลือคือสิ่งที่ยังไม่ได้รับการพิสูจน์อย่างเป็นทางการ (ถ้ามันได้รับการพิสูจน์แล้ว มันก็จะกลายเป็นข้อเท็จจริง) โปรดอย่าเพิ่งรีบปักใจเชื่อและเผยแพร่ต่อเมื่อข่าวลือนั้นมาจากฝ่ายที่เราเห็นด้วย และโปรดอย่าเพิ่งด่วนปฏิเสธความเป็นไปได้หากว่ามันมาจากฝ่ายตรงข้าม ใช้เวลาในการไตร่ตรองและใคร่ครวญเกี่ยวกับมันสักหน่อย

บางที เรื่องบางเรื่อง เราอาจจะไม่มีความรู้พอที่จะไปพิสูจน์ความจริงเท็จของมัน แต่ผมเชื่อว่าสิ่งที่พิสูจน์ได้แน่ๆ ก็คือ การเชื่อหรือการปฏิเสธข้อมูลใดๆ ของเราเกิดจากอคติภายในใจของเราเองใช่หรือไม่

๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๔

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s